پژوهشی جدید نشان داده که کاشت گسترده درختان در چین در حال تبدیل کردن یکی از بزرگترین و خشکترین بیابانهای جهان به یک مخزن کربن است؛ به این معنا که این منطقه اکنون بیش از میزان انتشار خود، کربن را از جوّ جذب میکند.
صحرای تاکلاماکان (Taklamakan) اندکی از ایالت مونتانا بزرگتر است و حدود ۳۳۷ هزار کیلومتر مربع وسعت دارد. این بیابان توسط کوههای مرتفعی احاطه شده که در بیشتر ایام سال مانع رسیدن هوای مرطوب به آن میشوند و شرایطی بهشدت خشک ایجاد میکنند که برای اغلب گیاهان بسیار خشن و نامساعد است.
با این حال، طی چند دهه گذشته، چین در اطراف لبههای تاکلاماکان جنگلی عظیم کاشته و مطالعهای جدید نشان داده که این رویکرد در حال به بار نشستن است.
یوک یونگ، نویسنده مشترک این مطالعه و استاد علوم سیارهای گفته «برای نخستین بار دریافتیم که مداخله هدایتشده توسط انسان میتواند حتی در افراطیترین مناظر خشک هم بهشکل کارآمد جذب کربن را افزایش دهد؛ این یافته نشاندهنده ظرفیت تبدیل یک بیابان به مخزن کربن و توقف بیابانزایی است.»
برپایه این مطالعه، بیش از ۹۵ درصدِ صحرای تاکلاماکان با شنهای روان پوشیده شده و از همین رو مدتها بهعنوان یک «خلأ زیستی» تلقی میشد. این بیابان از دهه ۱۹۵۰، همزمان با شهرنشینی گسترده و گسترش اراضی کشاورزی در چین، در حال گسترش بوده است. این تبدیل اراضی طبیعی شرایط را برای افزایش طوفانهای شن فراهم کرد؛ طوفانهایی که معمولاً خاک را میروبند و به جای آن شن بهجای میگذارند و در نتیجه موجب تخریب زمین و بیابانزایی میشوند.
سال ۱۹۷۸، چین «برنامه کمربند حفاظتی سه شمالی» را اجرا کرد؛ پروژهای عظیم در حوزه مهندسی اکولوژیک با هدف کُند کردن روند بیابانزایی. هدف این طرح که «دیوار بزرگ سبز» هم نامیده میشود، این بود که تا سال ۲۰۵۰ میلیاردها درخت در حاشیه بیابانهای تاکلاماکان و گوبی بکارد. تاکنون بیش از ۶۶ میلیارد درخت در شمال چین کاشته شده، اما کارشناسان درباره اینکه آیا دیوار بزرگ سبز بهطور معناداری فراوانی طوفانهای شن را کاهش داده یا نه، اختلافنظر دارند.
چین در سال ۲۰۲۴ محاصره کامل صحرای تاکلاماکان با پوشش گیاهی را به پایان رساند و پژوهشگران میگویند این تلاش، موجب تثبیت تپههای شنی شده و پوشش جنگلی کشور را از ۱۰ درصدِ مساحت آن در سال ۱۹۴۹ به بیش از ۲۵ درصد در امروز رسانده است.
برای هموارسازی تپههای شنی در مناطقی از حاشیه تاکلاماکان که چین قصد کاشت درخت و درختچه دارد، از ماشینآلات سنگین استفاده میشود
اکنون دانشمندان دریافتهاند که پوشش گیاهی گستردهی پیرامون صحرای تاکلاماکان بیش از آنچه این بیابان دیاکسید کربن به جوّ آزاد کند، آن را جذب میکند؛ به این معنا که تاکلاماکان ممکن است در حال تبدیل شدن به یک مخزن کربن پایدار باشد.
پژوهشگران مشاهدات زمینی از انواع مختلف پوشش گیاهی بههمراه دادههای ماهوارهای مربوط به بارش، پوشش گیاهی، فتوسنتز و شار CO2 در صحرای تاکلاماکان طی ۲۵ سال گذشته را تحلیل کردند. آنها همچنین از سامانه «رهگیر کربن» (Carbon Tracker) اداره ملی اقیانوسی و جوّی آمریکا استفاده کردند؛ سامانهای که منابع و مخازن CO2 را در مقیاس جهانی مدلسازی میکند، تا یافتههای خود را تقویت کنند.
نتایج این مطالعه که ۱۹ ژانویه در مجله PNAS منتشر شد، نشان داد که روندی بلندمدت از گسترش پوشش گیاهی و افزایش جذب CO2 در حاشیه بیابان وجود دارد که از دید زمانی و مکانی با اجرای پروژه دیوار بزرگ سبز همزمان است.
پوشش گیاهی پیرامون صحرای تاکلاماکان افزایش یافته و فتوسنتز و جذب CO2 را تقویت کرده است
در دوره مورد مطالعه، میزان بارش در فصل مرطوب صحرای تاکلاماکان (از ژوئیه تا سپتامبر) ۲٫۵ برابر بیشتر از فصل خشک بود و بهطور میانگین حدود ۱۶ میلیمتر در ماه ثبت شد. بارش موجب افزایش پوشش گیاهی، سرسبزی و فتوسنتز در حاشیه بیابان شد و در نتیجه سطح CO2 بر فراز بیابان از ۴۱۶ قسمت در میلیون در فصل خشک به ۴۱۳ قسمت در میلیون در فصل مرطوب کاهش یافت.
پژوهشهای پیشین نشان داده بودند صحرای تاکلاماکان ممکن است یک مخزن کربن باشد، اما آن مطالعات بر CO2 جذبشده توسط شنهای بیابان تمرکز داشتند. همچنین نشان داده شد که شن در شرایط تغییرات اقلیمی یک مخزن پایدار کربن نیست، زیرا افزایش دما میتواند موجب انبساط هوای موجود در شن شود و در نتیجه CO2 بیشتری آزاد شود.
یونگ میگوید: «بر پایه نتایج این مطالعه، صحرای تاکلاماکان، هرچند تنها در پیرامون خود، نخستین الگوی موفقی است که امکان تبدیل یک بیابان به مخزن کربن را نشان میدهد.»
«ظرفیت دیوار بزرگ سبز برای کُند کردن بیابانزایی همچنان نامشخص است، اما نقش آن بهعنوان یک مخزن کربن میتواند الگویی ارزشمند برای سایر مناطق بیابانی باشد.»
منبع: فرادید
پربیننده ترین پست همین یک ساعت اخیر