چه کسی بر کرسی وزارت خارجه تکیه می زند؟

محمدحسن نوری

پس از برگزاری انتخابات 24 خرداد و پیروزی حسن روحانی در این دوره از انتخابات، همگان منتظرند تا ببینند چه کسانی در ترکیب کابینه دولت یازدهم قرار می‌گیرند.

یکی از وزراتخانه‌های حساس و تأثیرگذار در این راستا، وزارت امور خارجه است که  وظیفه‌اش کنترل، نظارت، ایجاد ارتباط، تأسیس نمایندگی‌ها و جمع آوری اطلاعات برای تصمیم گیران و مجریان سیاست خارجی است و نقش مهم تصمیم سازی در امر سیاست خارجی را بر عهده دارد.

از ابتدای انقلاب اسلامی تاکنون ساختمان وزارت خارجه در میدان مشق سابق پذیرای 10 وزیر بوده  و هم اینک این وزارتخانه منتظر یازدهمین سکاندار این وزارتخانه است. گرچه برخی از رسانه‌ها در گمانه‌زنی‌های خود از برخی از وزرا و دیپلمات‌های پیشین این وزارتخانه به عنوان گزینه‌های تصدی این پست نام می‌برند، ولی باید منتظر ماند و دید که رئیس دولت یازدهم چه کسی را برای این سمت برخواهد گزید. 

البته با توجه به آشنایی حسن روحانی رئیس جمهور منتخب با دستگاه سیاست خارجی مطمئنا رئیس دولت یازدهم بهترین گزینه را برای تصدی این پست انتخاب خواهد کرد، ولی شاید اشاره‌ای هر چند کوتاه درباره ویژگی‌های سکاندار دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران خالی از فایده نباشد.

سیاست خارجی بازتاب اهداف و سیاست‌های یک دولت در صحنه بین‌الملل و در ارتباط با سایر
دولت‌ها، جوامع و سازمان‌های بین‌المللی و حوادث جهانی است و تأمین منافع ملی هر کشور مهمترین هدف سیاست خارجی هر کشوری است. کسی که عهده‌داروزارت خارجه به عنوان مجری سیاست خارجی می‌شود بایستی با الفبای دیپلماسی آشنا بوده و بتواند در عین صلابت و قدرت بدون ایجاد تنش به تبیین مواضع نظام جمهوری اسلامی پرداخته و منافع و مصالح کشور را تأمین کند. استفاده از دیپلمات‌های این وزارتخانه بهترین انتخاب است تا اینکه فردی ناآشنا با این وزارتخانه بخواهد چهار سال زمام امور را به دست بگیرد، عرصه دیپلماسی عرصه آزمون و خطا نیست.

گرچه تسلط وزیر خارجه به یک یا چند زبان‌ خارجی یک ضرورت است، ولی این به تنهایی کافی نیست و آشنایی با تحولات داخل کشورو اصول و قواعد نظام و حقوق بین‌الملل و تسلط به فن و آداب دیپلماسی از جمله ضرورت‌ها برای سکاندار دستگاه سیاست خارجی است.

در شرایط حساس کنونی که روابط با اکثر کشورها به حداقل رسیده، رئیس دستگاه دیپلماسی باید از مواضع تهاجمی و شعاری بپرهیزد و اعلام مواضع نباید به گونه‌ای باشد که به جای تأمین منافع و مصالح کشور، هزینه‌هایی را بر وجهه کشور در خارج تحمیل کند.

یک وزیر خارجه باید در درجه اول دیپلماتی حرفه‌ای باشد و با شجاعت و تدبیر عمل کرده و نوآور باشد.
آشنایی با بدنه وزارت خارجه از صدر تا ذیل از دیگر ویژگی‌های لازم برای وزیر خارجه است تا بتواند تیمی قوی، مجرب و کارآمد را برای تصدی معاونت‌های این وزارتخانه منصوب کند و سفرایی را که به رئیس جمهور پیشنهاد می‌دهد از بهترین‌ گزینه‌ها باشد.

سکاندار دستگاه دیپلماسی باید بتواند در راستای اهداف سند چشم انداز 20 ساله حرکت کند و سه اصل عزت، حکمت و مصلحت را سرلوحه کار خود قرار داده وبه دنبال تعامل با دنیا باشد و روابط خارجی را متنوع کند و توجهش به یک منطقه جغرافیایی باعث غفلتش از ظرفیت‌های دیگر مناطق نشود.

 وزارت خارجه ویترین و پیشانی نظام در خارج از کشور است و باید فردی عهده‌دار این سمت باشد که وجهه‌ شایسته نظام جمهوری اسلامی را در خارج از کشور به نمایش بگذارد و به تمام معنا دیپلمات باشد.

استفاده از مشاورانی ورزیده در عرصه‌های مختلف از جمله مواردی است که رئیس دستگاه دیپلماسی باید مدنظر قرار دهد.

اینکه پس از محمدکریم سنجابی، ابراهیم یزدی، ابوالحسن بنی صدر، صادق قطب زاده، محمدعلی رجایی، میرحسین موسوی، علی‌اکبر ولایتی، سید کمال خرازی، منوچهر متکی و علی‌اکبر صالحی چه کسی کلیددار وزارت خارجه دولت یازدهم می‌شود را باید منتظر ماند و دید.

محمدحسن نوری کارشناس ارشد دیپلماسی بین‌الملل