.png "عصر ایران")
۲۹ بهمن ۱۴۰۴
به روز شده در: ۲۹ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۸:۰۲
پزشکیان: من تغییری نکردهام و نظراتم همان است 
درس هجدهم
والدین در نقش مشاور تحصیلی
در این میان، والدینی که بتوانند آگاهانه و مسئولانه در نقش مشاور تحصیلی ظاهر شوند، تأثیری عمیق و ماندگار بر مسیر آموزشی و رشد شخصیتی فرزندان خود خواهند داشت. مشاوره تحصیلی در خانواده نه بهمعنای فشار، کنترل یا تصمیمگیری بهجای فرزند، بلکه بهمعنای همراهی، هدایت، حمایت و توانمندسازی او در مسیر انتخاب و پیشرفت تحصیلی است.
والدین در نقش مشاور تحصیلی با شناخت توانمندی و علایق فرزند، ایجاد انگیزه، برنامهریزی درست و حمایت عاطفی، مسیر موفقیت تحصیلی او را هموار میکنند.
مشاوره تحصیلی فرایندی تخصصی و هدفمند است که در آن مشاور با بهرهگیری از دانش روانشناسی، علوم تربیتی و شناخت نظام آموزشی، به دانشآموزان، دانشجویان و خانوادهها کمک میکند تا تواناییها، علایق و شرایط فردی خود را بشناسند و بر اساس آن، بهترین تصمیمها را در مسیر تحصیل، انتخاب رشته، برنامهریزی درسی، پیشرفت تحصیلی و مواجهه با چالشهای آموزشی اتخاذ کنند.
به بیان سادهتر، مشاوره تحصیلی پلی است میان توانمندیهای فردی و فرصتهای آموزشی که هدف آن افزایش موفقیت، رضایت تحصیلی، تابآوری تحصیلی و کاهش مشکلاتی مانند افت تحصیلی، اضطراب امتحان و سردرگمی آموزشی است.
در جهان امروز که مسیرهای تحصیلی پیچیدهتر، رقابتیتر و چندبعدیتر از گذشته شدهاند، نقش خانواده در هدایت تحصیلی فرزندان اهمیتی دوچندان یافته است. دیگر نمیتوان آموزش و موفقیت تحصیلی را صرفاً به مدرسه یا نظام آموزشی واگذار کرد. خانواده، بهویژه والدین، نخستین و پایدارترین بستر شکلگیری نگرش فرزند نسبت به یادگیری، تلاش، شکست، موفقیت و آینده تحصیلی است.
در این میان، والدینی که بتوانند آگاهانه و مسئولانه در نقش مشاور تحصیلی ظاهر شوند، تأثیری عمیق و ماندگار بر مسیر آموزشی و رشد شخصیتی فرزندان خود خواهند داشت. مشاوره تحصیلی در خانواده نه بهمعنای فشار، کنترل یا تصمیمگیری بهجای فرزند، بلکه بهمعنای همراهی، هدایت، حمایت و توانمندسازی او در مسیر انتخاب و پیشرفت تحصیلی است.
مشاوره تحصیلی بهطور کلی فرایندی تخصصی و هدفمند است که با هدف کمک به دانشآموز یا دانشجو برای شناخت توانمندیها، علایق، استعدادها، محدودیتها و فرصتهای پیشرو انجام میشود تا فرد بتواند تصمیمهای آگاهانهتری درباره مسیر تحصیلی، رشته آموزشی، شیوه مطالعه، مدیریت زمان و برنامهریزی آموزشی اتخاذ کند. این فرایند تنها به انتخاب رشته یا مقطع تحصیلی محدود نمیشود، بلکه تمامی ابعاد یادگیری، انگیزش، پیشرفت تحصیلی، مقابله با افت تحصیلی، اضطراب امتحان و حتی ارتباط میان تحصیل و آینده شغلی را در بر میگیرد. هنگامی که این مفهوم به درون خانواده وارد میشود، والدین میتوانند با ایفای نقش مشاور تحصیلی، پیوندی مؤثر میان نیازهای آموزشی فرزند و واقعیتهای زندگی ایجاد کنند.
والدین بهعنوان مشاور تحصیلی پیش از هر چیز باید نقش خود را بازتعریف کنند. این نقش بههیچوجه بهمعنای جایگزینی معلم، مشاور مدرسه یا تصمیمگیر نهایی نیست. والد مشاور تحصیلی کسی است که شنوندهای فعال، همراهی دلسوز و راهنمایی آگاه است. او به فرزند کمک میکند تا خود را بهتر بشناسد، نقاط قوت و ضعفش را بپذیرد و مسئولیت مسیر تحصیلیاش را بهتدریج بر عهده بگیرد. چنین رویکردی، استقلال فکری و خودکارآمدی تحصیلی را در فرزند تقویت میکند و او را برای تصمیمگیریهای بزرگتر آینده آماده میسازد.
یکی از مهمترین ارکان مشاوره تحصیلی در خانواده، ایجاد فضای امن روانی برای گفتوگو است. فرزندی که احساس کند میتواند بدون ترس از قضاوت، سرزنش یا مقایسه با دیگران درباره نگرانیها، شکستها و تردیدهای تحصیلی خود صحبت کند، آمادگی بیشتری برای دریافت راهنمایی خواهد داشت. والدین در این فضا باید بهجای تمرکز افراطی بر نمره و نتیجه، بر فرایند یادگیری، تلاش و پیشرفت تدریجی تأکید کنند. چنین نگرشی به فرزند میآموزد که اشتباه و ناکامی بخشی طبیعی از مسیر رشد تحصیلی است و میتوان از آنها برای یادگیری بهتر استفاده کرد.
رکن مهم دیگر مشاوره تحصیلی والدین، شناخت ویژگیهای فردی فرزند است. هر کودک و نوجوانی سبک یادگیری، علایق، استعدادها و ریتم رشدی خاص خود را دارد. والدینی که فرزند خود را با الگوهای کلی یا با دیگران مقایسه میکنند، ناخواسته فشار روانی و احساس ناکافی بودن را در او تقویت میکنند. در مقابل، والد مشاور تحصیلی تلاش میکند فرزندش را همانگونه که هست بشناسد و مسیر تحصیلی او را متناسب با ویژگیهای فردیاش حمایت کند. این شناخت شامل توجه به تفاوتهای شناختی، هیجانی، انگیزشی و حتی شرایط محیطی و فرهنگی خانواده نیز میشود.
از ابعاد اساسی مشاوره تحصیلی در خانواده، تقویت مهارتهای مطالعه و یادگیری است. بسیاری از مشکلات تحصیلی نه به دلیل ضعف هوش یا استعداد، بلکه به دلیل ناآشنایی با روشهای صحیح مطالعه، برنامهریزی و مدیریت زمان ایجاد میشوند. والدین میتوانند با آموزش غیرمستقیم، الگوسازی و گفتوگو، فرزندان را با مهارتهایی مانند برنامهریزی درسی، تعیین هدفهای کوتاهمدت و بلندمدت، اولویتبندی وظایف و ایجاد تعادل میان درس، استراحت و تفریح آشنا کنند. هنگامی که این مهارتها در فضای خانواده تقویت میشود، فرزند احساس کنترل بیشتری بر فرایند تحصیل خود خواهد داشت.
بعد انگیزشی مشاوره تحصیلی نیز نقش تعیینکنندهای دارد. انگیزه تحصیلی پایدار از درون فرد شکل میگیرد، اما محیط خانواده میتواند آن را تقویت یا تضعیف کند. والدین مشاور تحصیلی بهجای استفاده از تهدید، تنبیه یا پاداشهای افراطی، تلاش میکنند معنا و ارزش یادگیری را برای فرزند روشن سازند. ارتباط دادن درسها با زندگی واقعی، آینده شغلی، علایق شخصی و نقش آنها در رشد فردی، از جمله راهکارهایی است که میتواند انگیزه درونی فرزند را افزایش دهد. چنین انگیزهای پایدارتر و مؤثرتر از انگیزههای بیرونی کوتاهمدت است.
یکی دیگر از ابعاد مهم مشاوره تحصیلی در خانواده، کمک به مدیریت هیجانات تحصیلی است. اضطراب امتحان، ترس از شکست، کمالگرایی افراطی و ناامیدی از جمله هیجاناتی هستند که بسیاری از دانشآموزان و دانشجویان تجربه میکنند. والدینی که نقش مشاور تحصیلی را بر عهده میگیرند، باید بتوانند این هیجانات را به رسمیت بشناسند و به فرزند بیاموزند چگونه با آنها کنار بیاید. حمایت عاطفی، همدلی، آموزش راهبردهای آرامسازی و تأکید بر ارزش فردی فرزند مستقل از نمره و موفقیت تحصیلی، از مهمترین وظایف والدین در این حوزه است.
مشاوره تحصیلی در خانواده همچنین شامل هدایت فرزند در انتخابهای تحصیلی میشود. انتخاب رشته، مدرسه، دانشگاه یا مسیر آموزشی آینده از تصمیمهای سرنوشتساز زندگی است. والدین در این مرحله باید میان راهنمایی و تحمیل تفاوت قائل شوند. ارائه اطلاعات واقعبینانه، بررسی علاقه و توانمندی فرزند و در نظر گرفتن شرایط اجتماعی و اقتصادی خانواده میتواند به تصمیمگیری آگاهانه کمک کند. زمانی که فرزند احساس کند در این انتخابها شنیده و محترم شمرده میشود، تعهد و رضایت بیشتری نسبت به مسیر تحصیلی خود خواهد داشت.
موضوع والدین در نقش مشاور تحصیلی یکی از کلیدیترین مباحث حوزه تربیت، آموزش و خانواده به شمار میرود. ترکیب واژههایی مانند مشاوره تحصیلی، نقش والدین در موفقیت تحصیلی، هدایت تحصیلی در خانواده، مهارتهای یادگیری و انگیزش تحصیلی، این محتوا را برای مخاطبان گستردهای از والدین، مربیان، مشاوران و فعالان حوزه کتابخانهها و مراکز فرهنگی جذاب میسازد. پرداخت عمیق و تحلیلی به این موضوع، علاوه بر ارتقای آگاهی عمومی، میتواند به بهبود کیفیت روابط آموزشی در خانواده و کاهش بسیاری از چالشهای تحصیلی فرزندان کمک کند.
والدین برای ایفای نقش مشاور تحصیلی نیازی به دانش تخصصی دانشگاهی ندارند، بلکه بیش از هر چیز به آگاهی، صبوری، گوش دادن فعال و تمایل به یادگیری نیازمندند. خانوادهای که در آن گفتوگو درباره تحصیل، آینده و یادگیری بهصورت طبیعی و حمایتگرانه جریان دارد، بستری امن برای رشد تحصیلی و شخصیتی فرزندان فراهم میکند. چنین خانوادهای نهتنها به موفقیت تحصیلی فرزند کمک میکند، بلکه او را برای زندگی مسئولانه، آگاهانه و هدفمند در جامعه آماده میسازد.
والدین در کنار مشاوران تحصیلی و معلمان، نقشی اساسی و غیرقابلجایگزین در فرآیند کوچینگ و منتورینگ تحصیلی فرزندان ایفا میکنند. آموزش و یادگیری تنها به فضای مدرسه یا دانشگاه محدود نمیشود، بلکه یک جریان پیوسته و چندلایه است که خانواده، مدرسه و نظام مشاورهای در تعامل با یکدیگر آن را شکل میدهند. در این میان، والدین بهعنوان نزدیکترین و پایدارترین همراهان زندگی فرزندان، میتوانند با ایفای نقش آگاهانه و هدفمند، مسیر رشد تحصیلی و شخصیتی آنان را بهطور معناداری تقویت کنند.
کوچینگ تحصیلی بر توانمندسازی دانشآموز یا دانشجو تمرکز دارد و هدف آن کمک به فرد برای کشف تواناییها، تعیین اهداف واقعبینانه، افزایش خودآگاهی و بهبود مهارتهای یادگیری است. منتورینگ تحصیلی نیز فرآیندی حمایتی و هدایتگر است که در آن فرد باتجربهتر با انتقال تجربه، الگو بودن و ایجاد چشمانداز، مسیر پیشرفت تحصیلی و آیندهنگری را هموار میسازد. والدین، اگرچه ممکن است آموزش تخصصی مشاوره ندیده باشند، اما به دلیل شناخت عمیق از ویژگیهای شخصیتی، هیجانی و رفتاری فرزند، ظرفیت بالایی برای ایفای نقش کوچ و منتور تحصیلی دارند؛ بهویژه زمانی که این نقش با همکاری مشاوران و معلمان هماهنگ شود.
یکی از مهمترین ابعاد نقش والدین در این فرآیند، ایجاد فضای امن روانی و عاطفی در خانه است. فرزندانی که احساس میکنند بدون قضاوت و مقایسه شنیده میشوند، آمادگی بیشتری برای گفتوگو درباره چالشهای درسی، شکستها و نگرانیهای تحصیلی دارند. این فضای امن، بستر اصلی کوچینگ مؤثر است؛ زیرا خودآگاهی، مسئولیتپذیری و انگیزش درونی تنها در محیطی شکل میگیرد که فرد احساس ارزشمندی و پذیرش کند. والدین با گوشدادن فعال، همدلی و پرهیز از سرزنش، میتوانند فرزندان را در تحلیل تجربههای تحصیلی خود همراهی کنند.
همراهی والدین در فرآیند هدفگذاری تحصیلی نیز اهمیت ویژهای دارد. بسیاری از دانشآموزان و دانشجویان در تعیین اهداف دچار افراط، تفریط یا سردرگمی میشوند. والدین میتوانند در کنار مشاور تحصیلی، به فرزند کمک کنند تا اهداف کوتاهمدت و بلندمدت خود را متناسب با توانمندیها، علایق و شرایط واقعی تنظیم کند. این همراهی بهمعنای تحمیل خواستههای والدین نیست، بلکه تسهیلگری در مسیر تصمیمگیری آگاهانه است؛ مسیری که در آن فرزند یاد میگیرد مسئول انتخابهای خود باشد و پیامدهای آن را بپذیرد.
در حوزه عملکرد تحصیلی، نقش والدین بیش از نظارت صرف بر نمره و نتیجه است. کوچینگ تحصیلی بر فرآیند یادگیری تمرکز دارد؛ یعنی چگونگی مطالعه، مدیریت زمان، مقابله با اهمالکاری، تنظیم هیجانها و حفظ انگیزه. والدین میتوانند با الگوسازی رفتاری، نظم شخصی، برنامهریزی و پشتکار را بهصورت غیرمستقیم آموزش دهند. همچنین با همکاری معلمان و مشاوران، از راهکارهای علمی و متناسب با سبک یادگیری فرزند حمایت کنند و از فشارهای غیرضروری یا انتظارات غیرواقعبینانه پرهیز نمایند.
منتورینگ تحصیلی والدین، بیش از هر چیز، در انتقال تجربههای زندگی و معنابخشی به تحصیل نمود پیدا میکند.
زمانی که والدین بتوانند ارتباط میان آموزش، مهارتآموزی و آینده شغلی و اجتماعی را بهصورت واقعبینانه و الهامبخش برای فرزند تبیین کنند، انگیزش تحصیلی عمق بیشتری مییابد. این معنابخشی زمانی اثربخش است که با گفتوگوی دوطرفه، احترام به دیدگاه فرزند و پذیرش تفاوتهای نسلی همراه باشد. والدینی که تنها بر موفقیتهای ظاهری تأکید میکنند، ممکن است ناخواسته اضطراب و فرسودگی تحصیلی را تشدید کنند، در حالی که منتورینگ آگاهانه بر رشد تدریجی، یادگیری از خطا و تابآوری تأکید دارد.
تعامل سازنده والدین با معلمان و مشاوران تحصیلی، یکی دیگر از ارکان اساسی این فرآیند است. زمانی که پیامها و انتظارات خانه و مدرسه همسو باشند، فرزند با سردرگمی کمتری مواجه میشود. والدین میتوانند با مشارکت در جلسات مشاوره، دریافت بازخورد تخصصی و انتقال اطلاعات دقیق درباره شرایط خانوادگی یا روانی فرزند، به طراحی مداخلات مؤثرتر کمک کنند. این همکاری سهجانبه، از تبدیل مشکلات کوچک به بحرانهای تحصیلی جلوگیری میکند و امکان حمایت بهموقع را فراهم میسازد.
نقش والدین در تقویت تابآوری تحصیلی نیز بسیار حیاتی است.
شکستهای درسی، افت نمره یا عدم تحقق انتظارات، بخش طبیعی مسیر یادگیری هستند. والدینی که بهجای تمرکز بر نتیجه، بر تلاش، پیشرفت نسبی و یادگیری تأکید میکنند، به فرزند میآموزند که ناکامی پایان راه نیست. این نگرش، که هسته اصلی کوچینگ تحصیلی محسوب میشود، به شکلگیری ذهنیت رشد، افزایش اعتمادبهنفس و پایداری در برابر فشارهای آموزشی منجر میشود.
مریم قوامی نویسنده کتاب مهارتهای والدینی د رخاتمه تاکید میکند والدین زمانی میتوانند نقش مؤثری در کوچینگ و منتورینگ تحصیلی ایفا کنند که خود نیز در مسیر یادگیری و خودآگاهی گام بردارند. شناخت تفاوتهای فردی، آشنایی با اصول ارتباط مؤثر، مدیریت هیجان و آگاهی از تحولات نظام آموزشی، به والدین کمک میکند تا از مداخلههای هیجانی و کنترلگرانه فاصله بگیرند و به همراهانی توانمند و حمایتگر تبدیل شوند. چنین والدینی نه رقیب مشاوران و معلمان، بلکه مکمل حرفهای آنان هستند.
والدین در کنار مشاوران تحصیلی و معلمان، با ایجاد فضای امن عاطفی، همراهی در هدفگذاری، حمایت از فرآیند یادگیری، انتقال تجربه و تقویت تابآوری، نقشی کلیدی در بهبود فرآیند و عملکرد تحصیلی فرزندان دارند. این همراهی آگاهانه، زمانی که بر احترام، گفتوگو و همکاری استوار باشد، نهتنها به موفقیت تحصیلی، بلکه به رشد متوازن شخصیتی و آمادگی فرزندان برای زندگی آینده منجر خواهد شد.
منبع: میگنا
لینک کوتاه: کپی لینک
اگر در حین کار ماشین لباسشویی برق رفت چه کنیم؟ طرز تهیه میرزا قاسمی با برنج؛ دستور اصیل گیلانی طرز تهیه اسنک ژامبون خانگی خوشمزه و فوری کاربردهای جالب چای کیسه ای استفاده شده تازه نگه داشتن کاهو در یخچال برای مدت طولانی ساخت تونر خانگی طبیعی برای پوست خشک؛ ارزان، ساده راهنمای کامل انتخاب برق شارژر خودرو برقی: تکفاز در برابر سهفاز هشدار دانشمندان درباره غیرقابل سکونت شدن زمین اپل سه گجت پوشیدنی هوش مصنوعی میسازد آیفونی ها حالا میتوانند انتوتو ۱۱ را روی گوشی خود نصب کنند وردپرس حالا دستیار هوش مصنوعی بسیار پیشرفته ای دارد غم مادرانه یا افسردگی پس از زایمان مسئولیتپذیری از نظر روانشناسی تابآوری موثرترین مفهوم در رشد است والدین در نقش مشاور تحصیلی